نمونه های دیگری از اثرات موسیقی درمانی

- گوش دادن به موسیقی در هنگام صرف غذا:در هنگام صرف غذا، گوش دادن به موسیقی آرام بخش (به ویژه آهنگ های موسیقی کلاسیک و موسیقی اصیل ایرانی) سبب می شود تا دستگاه گوارش کار خود را بهتر انجام دهد.
اعتقاد بر این است که موسقی میزان کورتیزل ( هورمون ایجاد استرس) را در خون تا حد بسیار زیادی کاهش می دهد. این امر باعث ایجاد آرامش در بدن شده و جذب مواد مغذی بدن را افزایش می دهد.

- درمان بیماری اسکیزوفرنی بوسیله ی موسیقی درمانی: از جمله موارد و علائم عمومی که در بیمار مبتلا به اسکیزوفرنی تحت تاثیر موسیقی درمانی شدت خود را از دست می دهند میتوان به اضطراب، افسردگی و علائم منفی اسکیزوفرنی مانند انزوای احساسی اشاره نمود.

- برای مقابله با هراس از صحبت در مقابل دیگران و ترس از روبرو شدن با شخصیت های با نفوذ می توان از موسیقی راک استفاده کرد.

- اثرات نواختن و گوش دادن موسیقی بر روی سلامت قلب: نتیجه پژوهش محققان به وسیله مقایسه میان افراد موزیسین و غیر موزیسین و تاثیر موسیقی در سبکهای مختلف همچون آثار کلاسیک مانند قطعات بتهوون و یا حتی موسیقی تکنو نشان دهنده این است که قطعاتی که شامل ریتم های مختلف و ترکیبی هستند باعث بالا رفتن تنفس موزیسین می شوند و این ارتباطی به سبک موسیقی ندارد بلکه چه در قطعات سریع کلاسیک و چه تکنو این تاثیر مشابه است.

قطعات آرام و تفکر برانگیز بر خلاف قطعات سریع موجب پایین آمدن ضربان قلب می شود و آرامش را میشود بوضوح در هنگام استراحت میان قطعات در شنونده اثر مشاهده نمود.
محققان متوجه شدند که تاثیر ریتم و سرعت آرام و همچنین سکوت و توقف پس از آن میتواند در جلوگیری از حملات و دردهای قلبی بسیار مفید باشد.

- موسيقي و افزايش توان يادگيري: محققان هنگ كنگي با مطالعه اي به اين نتيجه رسيدند كه كوكاني كه در گذشته تحت آموزش موسيقي قرار گرفته بودند حافظه شفاهي بسيار قوي تري دارند و مي توانند لغات بيشتري را از فهرست خوانده و به ياد بياورند و در هر سنجش، بهتر از سنجش قبل عمل مي كنند.
آنها عقيده دارند آموزش موسيقي نيم كره چپ مغز را تحريك ميكند و يادگيري شفاهي نيز توسط همين قسمت از مغز انسان كنترل مي شود.بهبود حافظه انسان با ادامه يادگيري موسيقي، ادامه پيدا مي كند و با توقف آموزش موسيقي متوقف مي شود.

- اثر موسیقی بر روی فشار خون بیماران: محققان ژاپنی با بررسي بيماران دريافتند گروهي كه هنگام آزمايش هاي پزشكي به موسيقي گوش دادند، فشار خون شان كاهش يافت.
پزشكان با آزمايش 34 بيمار و تكرار آزمايش در ۲۰ دقيقه بعد مشاهده كردند فشار خون بیشتر بيماران با شنيدن موسيقي كاهش يافت.
موسيقي صداي امواج آب، پرندگان و خش خش شاخه هاي درختان، آرامش رواني زيادي در بيماران ايجاد مي كند.

- موسيقي شرق و درمان كوفتگي و سردرد: بر اساس نتایج تحقیقات دانشمندان برخي از ملودی هاي قديمي مشرق زمين براي از بين بردن سردردها و كوفتگي بدن موثر است.حدود 800 سال پس از ميلاد مسيح در برخي از مراكز درماني مشرق زمين، از موسيقي براي درمان دردها استفاده مي شده است.

- كمك موسيقي به كاستن از خطر آلزايمر: مطالعه، نواختن موسيقي و انجام بازي هائي مثل شطرنج با كاهش خطر ابتلا به آلزايمر در افراد مسن موثر است.

- اثرات موسیقی به هنگام رگ گیری کودکان: نتايج تحقيقي كه در خرم آباد انجام شده نشان ميدهد كه استفاده از موسيقي هاي مخصوص كودكان باعث انحراف ذهن آنان نسبت به درد ناشي از اقدامات تهاجمي كوتاه مدت مثل رگ گيري مي شود. ''رگ گيري'' يكي از شايعترين اقدامات دردناك پزشكي است و به صورت مكرر بعنوان لازمه و مقدمه تشخيص يا درمان بيماريها مورد استفاده قرار مي گيرد.

- شنیدن موسیقی در هنگام خواب: گاهی اوقات در طول روز آنقدر با استرس و اضطراب مواجه میشویم که از شدت خستگی نمی توانیم بخوابیم و برای مدت ها فقط در تختخواب غلت می زنیم. آهنگ های آرام می توانند خستگی و استرس را از تن دور کرده و روند به خواب رفتن را تسهیل نمایند.

- موسيقي بسيار بم و نقش آن در ايجاد غم و نااميدي: صداهاي بسيار بم و غيرقابل شنيدن براي انسانها، موسوم به مادون صوت (Infrasound) موجب بروز حالات غيرطبيعي از قبيل اضطراب، نگراني، غم شديد و نااميدي در افراد مي شوند.

و ...

موسیقی سنتی هم درمانگر است و هم خطرناک

موسیقی اصیل ایرانی معمولا درمانگر است.به طور مثال دستگاه ماهور آرامش بخش، شور هیجان برانگیز و یا گوشه افشاری حزن آلود است.دکتر داریوش صفوت موسیقیدان برجسته ایرانی می گوید که مرحوم عبدالحسین شهبازی بیست دقیقه در کنار بستر بیماری که پزشکان از او قطع امید کرده بودند سه تار نواخته و پس از ۲۰ دقیقه حال بیمار بهبود یافته و خطر رفع شده است. اما ...

موسیقی اصیل ایرانی به گونه ای است که اگر فرد در حالت امیدواری آن را بشنود، امیدوارتر و اگر در حالت غم به آن گوش کند، غمگین ترمی شود.در برخی از قطعات موسیقی ایرانی از ریتم و ملودی های متضادی استفاده شده است که کارشناسان معتقدند این موضوع بیماران را دچار سردرگمی می کند. موسیقی ایرانی به علت داشتن فواصل کوتاه و گردشهای تکراری، بسیار نافذ و تاثیر گذار است و توصیه می شود در موسیقی درمانی از آن بطور کنترل شده استفاده شود چرا که اگر این کنترل انجام نشود، عواقب درمان نامشخص است.

نمونه هائی از کاربردهای موسیقی درمانی و اثرات موسیقی در درمان بیماری ها

كاربرد موسيقي درماني در درمان معلوليت هاي ارتوپدي

از موسيقي مي توان در چند منظور درماني براي معلولين ارتوپدي استفاده كرد:

۱) كاهش حواس پرتي

۲) رهايي از تنش ها و حساسيت هاي شديد

۳) تقويت تمرين هاي عضلاني

۴) افزايش احساس ارزش شخصي

مثلا نواختن پيانو براي حركت و خم كردن و كشش انگشت ها و از ريتم سازها براي افزايش دامنه حركات و منبعي براي الگوهاي حركتي. از نواختن ساز دهني براي كنترل بهتر دست ها و هماهنگي آن با دهان و تقويت ظرفيت هاي حياتي مي توان استفاده كرد. يكي ديگر از منافع يادگيري نواختن ساز براي معلولين، احساس كاميابي و رضايت و تقویت رشد اجتماعی این افراد است.

كاربرد موسيقي درماني براي كمك به افراد عقب مانده

با حركات ريتميك موزيكال مي توان مهارت در هماهنگي هاي حركتي را بهبود بخشيد، اشعار آوازهاي مخصوص را مي توان نوشت كه از طريق آن افراد عقب مانده مراحل و روش هاي مهارت هاي خودياري مثل لباس پوشيدن و مسواك زدن را ياد بگيرند و به خاطر بسپارند.

كاربرد موسيقي درماني در درمان سالمندان

موسيقي درماني مي تواند در زمينه تقويت كاركرد جسمي و روحي سالمندان مؤثر واقع شود. دست زدن نشاط انگيز و موسيقي ريتميك مي تواند ورم مفاصل انگشتان را صاف كند، اعتماد به نفس آنها را افزايش داده و انرژي مثبت را در آنها تقويت كند. معمولا افراد مسن به آهنگ هاي معروفي كه در دوران جواني گوش مي دادند، علاقه نشان مي دهند.

شنيدن موسيقي به طور غير فعال

در اين روش بيشتر بيماران موسيقي دلخواه و انتخابي خود را مي شنوند و در مواردي مي توانند از هدفون استفاده كنند و اجازه دارند صداي ضبط را كنترل و نوار را دستكاري كنند.

كاهش درد اضطراب و استرس ناشي از بيماري و استفاده كمتر از داروهاي بي حسي و يا كاهش عوارض جانبي داروها و در نهايت كوتاه كردن مدت استفاده از دارو و بستري شدن از هدفهاي عمده درماني در اين روش است. انتخاب موسيقي مورد علاقه بيمار بر اساس تجربيات، روحيات، منش و خلق و خوي وي معمولا با برانگيخته شدن خاطراتي همراه خواهد بود كه قبلا تجربه شده و تهييج اين خاطرات خود موجب تحريكاتي هيجاني در سطح سيستمهاي خود آگاه و ناخود آگاه عصبي و مغزي مي شود و پي آمدهاي مختلفي را بر جاي خواهد گذاشت كه بايد توسط متخصص اين رشته يعني موسيقي درمانگر تا رسيدن به هدف نهايي پيگيري و كنترل شود و تداوم داشته باشد.

همكاري فعال در فعاليت هاي موسيقائي

در اين روش بيماران براي هماهنگي هاي عضلاني و تنفسي به انجام تمرينات مناسب ريتميك مي پردازند و از موسيقي براي حركات بدني، خواندن و نواختن استفاده مي كنند. مثلا سازهاي بادي براي افزايش گنجايش ششها مورد استفاده قرار مي گيرند.

در اين روش از ريتم و سبك موسيقي مناسب با نيازهاي بيماران استفاده مي شود.به عنوان مثال موسيقي محرك مانند ديسكو (با ريتم تند) براي حركات قوي و موسيقي آرام مانند والس براي انجام حركات روان و سيال به كار مي روند و در موارد ديگر به تمرين تمركز بر روي عناصر و اجزاي موسيقي از طريق شنيدن توصيه شده است. هدف هاي عمده درماني كه از اين روش حاصل شده عبارتند از: كاهش درد همراه با حركات ريتميك، افزايش توانايي هاي حركتي، افزايش قدرت و مدت حركت در نارسايي هاي عضلاني، افزايش گنجايش تنفسي و ...

موسيقي و مشاوره

در اين روش از موسيقي براي بحث و گفت و گو و ياد آوري خاطرات بيماران به منظور افزايش مكالمه مثبت و ارتباط نزديك با يكديگر استفاده شده است.هدف عمده اين روش كاهش استرس ها، نگراني ها، ترس هاي ناشي از بيماري و جراحي و افزايش ارتباطات بين فردي و ايجاد آرامش و اميدواري در بيماران است.

موسيقي و رشد

در اين روش عمدتا از موسيقي به عنوان محركي تقويت كننده استفاده مي شود و با آن افراد مختلف مخصوصا كودكان را به انجام تمرينات موزيكال ترغيب مي كنند كه به تقويت رفتارهاي خاص خودياري و يادگيري مي انجامد.هدف عمده اين روش افزايش يادگيري و توانبخشي بيماران و جلوگيري از واپس روهاي رشدي است.

موسيقي و محرك

در اين روش موسيقي براي تقويت حواس بينايي، لامسه و شنوائي به كار مي رود و غالبا با فعاليت هاي خوشايندي همراه مي شود و تحريك هاي شنوايي و لامسه را فراهم مي كند. در مواردي نيز در اين روش از نمايش براي هدايت تصوير و تخيل بيماران استفاده شده است.اين روش ضمن داشتن كارايي در درمان بيماراني كه دچار نقيصه هاي حسي و حركتي هستند تاثير بارزي در كاهش افسردگي و اضطراب معلولين دارد.

موسيقي و بازخورد زيستي

در اين روش از موسيقي براي تقويت پاسخ هاي فيزيولوژيك استفاده مي كنند و موسيقي را با بازخوردهاي زيستي بيماران همراه مي نمايند و پاسخ هاي مطلوب را در آنان افزايش مي دهند و به اين ترتيب از ناراحتي هاي فيزيولوژيك مي كاهند. براي مثال موسيقي را همراه با تنفس ريتميك عميق و يا حركات سيبك سازه در كاهش فشار خون، تنش هاي عضلاني، تشنج هاي صرعي و دردهاي ميگرني به كار گرفته اند.

موسيقي و فعاليت هاي گروهي

در اين روش بيماران در فعاليت هاي گروهي موسيقائي مانند شنيدن، خواندن و نواختن شركت مي كنند و ارتباط مثبت بين افراد و احساس بهبودي افزايش مي يابد و متقابلا احساس ناشي از بيماري هائي مانند افسردگي و اضطراب كاهش پيدا مي كند.شركت در كنسرت هاي موسيقي درخواست آهنگ هاي مورد علاقه اجراي موسيقي في البداهه به طور گروهي و همچنين بحث هاي گروهي درباره موسيقي و تاثير مثبت اين فعاليت ها از جمله مواردي است كه گزارش شده است.

مهارت هاي لازم در موسیقی درمانی

در مبحث موسيقي درماني كه دو جنبه موسيقائي و پزشكي در آن مطرح است داشتن اطلاعاتي جامع براي درك و دريافت موسيقي روان شناسي موسيقي، تئوري موسيقي، تاريخ موسيقي و همچنين شناخت دقيق جوانب مختلف جسمي و رواني انسان از ديدگاه علوم فيزيولوژي (كاركرد صحيح اجزاي بدن) و پاتولوژي (آسيب شناسي) براي موسيقي- درمانگر  الزامي است.

علاقه و اشتياق به كار و پذيرش مسئوليت حرفه اي از تعهد نسبت به اين رشته - احترام به حقوق درمان جويان و داشتن روحيه تحقيق از ويژگي هاي مهم يك «موسيقي درمانگر» است. بنابراين او بايد مهارت هاي تكنيكي و تفسيري پيشرفته را حداقل در يك وسيله اجراي موسيقي بداند و در توسعه و گسترش روابط بين افراد از طريق فعاليت هاي موسيقائي مهارت كامل داشته باشد.

از طرفي چون ريشه و پايه تمام بحث هاي روان شناسي به نوعي به مغز و اعصاب مربوط مي شود و با توجه به اين كه فرايند درك موسيقي در مغز انسان صورت مي گيرد ضرورت بحث عصب شناختي پيرامون موسيقي آشكارتر مي شود. موسيقي مي تواند از طريق ايجاد تحريكاتي در قسمتهاي مختلف سيستم عصبي به طور وسيعي بر بسياري از اعضا و اندام هاي انسان از نظر ادراكات حسي و كاركردهاي عملي موثر واقع شود و باعث پويش جسم و روان انسان در حالت سلامتي و بيماري گردد.

كاركرد موسيقي در پزشكي

به طور كلي اهداف درماني پژوهش هاي موسيقايي در علم پزشکی را مي توان در هشت محور عمده خلاصه كرد:

پيشگيري، آموزش و يادگيري

كاهش دردهاي گوناگون پزشكي و دندان پزشكي

كاهش تنش ها و نگراني هاي ناشي از جراحي آسيبها و بيماريها

توان بخشي بعد از جراحي آسيب ها و تصادفات

كاهش خستگي حاصل از تنوس هاي عضلاني ( گرفتگي هاي عضلاني و كاركرد ماهيچه )

كاهش عوارض جانبي دارو ها

كاهش مدت استفاده از دارو ها

كاهش طول مدت درمان و بستري بودن

علاوه بر تاثيرات درماني يادشده موسيقي مي تواند براي ارتقا برخي از فاكتورهاي رفتاري در افراد سالم موثر واقع شود.مثلاٌ در صنعت از "دوش موسيقي" براي افزايش بازده توليد و آرامش رواني كاركنان استفاده مي شود.

پژوهش هاي انجام شده درباره حس آميزي رابطه متقابل تاثيرات رواني برخي از نت ها و گامهاي موسيقي را با رنگهاي مختلف آشكار مي سازد مثلا روان پزشكان رنگ قرمز را به گام دوماژور و رنگ سبز مايل به آبي را به گام لاماژور نسبت داده اند.

موسيقي در زمينه شناخت و كمك به رفع مشكلات رفتاري نيز كاربرد فراواني دارد و اين تغييرات رفتاري خاصه در سنين رشد و كودكي حائز اهميت است.علت اين تاثير گذاري اين است كه موسيقي با توجه به بار عاطفي آن به عنوان وسيله تخليه رواني به كار برده مي شود  و كودكاني كه دچار تنش و فشار رواني هستند با برون فكني فشارها و هيجانات از طريق موسيقي، به حد مطلوب هيجان و آرامش دست مي يابند. به استثناي مواردي كه مشكل كودك ريشه جسمي يا ارگانيك (اندامي) دارد.

مهم ترين ويژگي ارتباطي موسيقي جنبه غير كلامي آن است كه مي تواند در درمان اهميت اساسي داشته باشد. موسيقي واسطه با ارزشي براي ايجاد ارتباط مجدد با واقعيت در مورد افرادي است كه از واقعيت و اجتماع بريده اند (بيماران اسكيزوفرني).

موسيقي، نوعي محرك احساسي قوي و تجربه اي چند حسي است: تحريك شنوايي از طريق اصواتي كه شنيده مي شوند - تحريك لمسي از طريق ارتعاشاتي كه قابل احساس هستند و نيز تحريك بينايي توسط اجراي زنده آن.مثلا كسب موفقيت در فعاليتهاي موسيقائي مي تواند احساس ارزش فردي را تقويت كند. به علاوه موسيقي به عنوان انتقال دهنده اطلاعات - انتقال دهنده تقويت كننده ها و زمينه اي براي يادگيري و انعكاس مهارتها نيز مي تواند مورد استفاده قرار گيرد.

موسیقی درمانی چیست؟

در يونان قديم ارتباط نزديكي بين موسيقي و شفا وجود داشت. يونانيان معتقد بودند كه امراض نتيجه عدم هارموني در وجود فرد است و موسيقي با قدرت روحي و اخلاقي خود مي تواند با برگرداندن هارموني و نظم در بدن سلامتي را براي فرد مورد استفاده به ارمغان آورد. پژوهش هاي انجام شده، نشان مي دهد كه غده تالاموس به عنوان مهمترين غده در مغز انسان محرك هاي صوتي را به وسيله سيستم هاي عصبي دريافت و در كنار حافظه و تخيل به آنها پاسخ مي دهد. غده هيپوفيز نيز كه از غده تالاموس فرمان دريافت مي كند به محرك هاي صوتي موزون پاسخ مي دهد، موجب بروز ترشحاتي مي شود كه نتيجه آن آزادسازي ماده آرام بخش به نام آندروفين خواهد بود. با توجه اينكه مهمترين اثر ماده مزبور، تسكين درد در انسان است به سادگي مي توان به ارزش موسيقي درماني پي برد. براي بهتر گوش كردن به موسيقي باید دو مطلب را به خاطر سپرد:

۱) صداي موسيقي در حدي باشد كه با آن راحت باشیم.

۲) باید خود را تسليم موسيقي نمود.

 سابقه موسیقی درمانی

از ابتدای تاریخ، بشر از موسیقی برای شفای بیماران استفاده می کرده است. برای مثال؛ ریتم طبل ها در مراسم شفابخش جادوگران و درمان گران نقش مهمی داشته است. هنوز هم در شهرهای دور افتاده جنوب ایران درمانگرانی به نام ماما زار و بابازار وجود دارند. آنها در مراسم خاصی با دف و دایره و آواز های بخصوصی که به زبان نامفهوم سواحیلی خوانده می شود و شاید حتی ماما یا بابا زارها هم آنها را نمی فهمند جن و روحی که بیمار را تسخیر کرده دور می کنند.

جالب اینجاست که بیماران آنها کسانی هستند که پزشکان از درمان آنها عاجز مانده اند و جالب تر اینکه بسیاری از بیماران با این درمان شفا پیدا می کنند.

آمریکا اولین کشوری است که پزشکان آن به موسیقی درمانی پرداختند. موسیقی درمانی بیش از ۵۰ سال است که در جهان به عنوان یک علم جدید مورد توجه قرار گرفته اما تا چند سال پیش در ایران مورد توجه نبود.